Haber

Xinjiang insan haklarını savunmak için uygun bir örnek

2021-11-01

China Daily / Shangguan Yaoting

Bir toplumun sağlık ve kalkınma seviyesi genellikle insani gelişmişlik endeksi ile değerlendirilir. Diğer şeyler arasında, yüksek bir insani gelişmişlik endeksi insanların ulusal-küresel gelişmeleri ve onların arkasındaki sebepleri anlama yeteneğine sahip olduğunu ve yüksek seviyeli ekonomik-sosyal gelişmeden yararlandıkları anlamına gelir.

Uluslararası toplum insani gelişmişlik endeksi ve yaşam kalitesi endeksini bu amaçla kullanıyor olmasına rağmen, bir toplunun kalitesini ölçmenin göstergeleri farklı olabilir. Bebek ölüm oranı, doğumda beklenen yaşam süresi, beklenen ve ortalama eğitim süresi ile kişi başına düşen milli gelir, bir toplumun kalitesini ölçmede kullanılan önemli verilerden bazılarıdır.

Devlet Konseyi Enformasyon Bürosu’nun yakında açıkladığı, “Xinjiang Nüfus Dinamikleri ve Verileri” adlı Beyaz Kitap, Xinjiang Uygur Özerk Bölgesi’nin sadece istikrarlı nüfus büyümesi göstermediğini, aynı zamanda özerk bölge sakinlerinin yaşam kalitesinin iyileştiğini gösteriyor.

XINJIANG’DA ORTALAMA YAŞAM BEKLENTİSİ 2019 YILINDA 74,7’YE YÜKSELDİ

Çin Halk Cumhuriyeti’nin 1949 yılında kurulmasından bu yana insan merkezli insan hakları politikasına bağlı kalan Çin Komünist Partisi (ÇKP) ve merkezi hükümet, insan hakları korumasını güçlendirdi, insanların sağlığının iyileştirilmesine yardımcı oldu ve onların eğitim ve gelir seviyelerini yükseltti.

1949 yılından önce Xinjiang, uygun sağlık hizmetleri ve sağlık hizmetleri tesisleri ile ilaç sıkıntısı çekiyordu. Ancak reformların başlatılması ve dışa açılmanın ardından Yeni Çin’in kurulması ile hızlı sosyoekonomik gelişmesinden bu yana Xinjiang sürekli olarak halk sağlığına yatırımlarını artırdı, bu yüzden hem kentsel hem de kırsal kesimde sağlık hizmetleri sistemleri ve tesisleri düzeldi.

Diğer önemli iyileşme, ortalama yaşam beklentisindeki yükseliş oldu. Xinjiang’da 1949 yılında sadece 30 olan ortalama yaşam beklentisi, 2019 yılında 74,7’ye yükseldi. Xinjiang, kadın ile çocuk sağlığı haklarının daha iyi korunması için önlemler aldı ve doğum öncesi ile doğum sonrası tıbbi tedavi dâhil kadınlar için özel sağlık programları uyguladı ve bebek ölüm oranını ciddi oranda azalttı.

Xinjiang’da, 1949 yılında bebek ölüm oranı yüzde 40 gibi yüksek bir orana sahipti. Ancak 2020 yılında yüksek oranlarda doğum öncesi muayene (yüzde 98,53) ve hastanede doğum (yüzde 99,82) nedeniyle bebek ölüm oranı yüzde 6,75’e geriledi.

Xinjiang’da insanların eğitim hakkının garanti edilmesi sonucu bölge sakinlerinin eğitim seviyesi önemli oranda iyileşti. 1949 yılından önce bölge nüfusunun yüzde 90’dan fazlası okuma yazma bilmiyordu. Ancak reformların başlatılması ve dışa açılımı takiben merkezi hükümet güçlü biçimde zorunlu eğitim programını uyguladı ve Xinjiang dâhil ülkenin her yerinde eğitimin modernizasyonunu hızlandırarak sosyal bölünmedeki çocuklara fayda sağladı. Kendi açısından Xinjiang yetkilileri, özellikle etnik azınlık gruplarına fayda sağlayan eğitim sektörünü daha da geliştirmek için önlemler aldı. Örneğin, 1949 yılında Xinjiang’da sadece bir üniversite, 9 ortaokul ve bin 355 ilkokul vardı ve okula kayıt oranı sadece yüzde 19,8’di. Bugün Xinjiang’da 56 üniversite, bin 211 ortaokul ve 3 bin 641 ilkokul bulunuyor ve ilkokullarda kayıt oranı yüzde 99,9 seviyesinde bulunuyor.

XINJIANG YOKSULLUĞU AZALTMADA BÜYÜK BAŞARILAR KAYDETTİ

Xinjiang’da 15 yaş ya da altı çocukların 2010 yılında 9,27 olan ortalama eğitim süresi geçen yıl 10,11’e yükseldi, bu da 9,91 olan ulusal ortalamadan 0,2 yıl daha fazla. Okuma yazma bilmeyenlerin ortalaması yüzde 2,66 ile ulusal ortalamanın yüzde 0,01 daha aşağısında bulunuyor. Bunun yanı sıra 2001 yılında her 100 binde 10 bin 613 olan üniversitede eğitim gören insan sayısı 2020 yılında her 100 binde 16 bin 536’ya yükseldi ve lise eğitimi görenlerin sayısı da her 100 binden 11 bin 669’dan 13 bin 208’e çıktı.

Xinjiang insanların ekonomik gelişme hakkını da güçlendirdi. Uzun süre Xinjiang’ın gelişme seviyesi nispeten düşüktü ve çok sayıda yoksul insana ev sahipliği yapıyordu. Xinjiang’ın güneyindeki dört vilayet (Hotan, Kaşgar, Aksu ve Kızılsu Kırgız özel vilayeti) göreli olarak uzak bölgelerdir. Son yıllarda merkezi hükümetin desteği ve diğer eyaletler ile bölgelerden gelen yardımlarla Xinjiang, yoksulluğu azaltmada büyük başarılar kaydetti. Aslında geçen yılın sonunda kırsal kesimden 2,73 milyon insan, 3 bin 666 köy ve 32 ilçe yoksulluktan kurtarıldı.

İstikrarlı gelişmesi sayesinde Xinjiang bugün, her bakımdan diğer eyaletler ve bölgeler gibi orta seviyede bir refah toplumu ve tüm etnik gruplardan insanlar ortak refah elde etme yönünde ilerliyor. Dahası Xinjiang’ın Gayri Safi Yurt İçi Hasılası (GSYİH) 1952 yılında 791 milyon yuandan (123 milyon dolar) 2020 yılında 1,38 trilyon yuana çıktı ve kişi başına geliri de 116 yuandan 53 bin 591 yuana yükseldi. Kentsel sakinlerin kişi başına harcanabilir geliri 1978’de 219 yuan iken 2020 yılında 34 bin 838 yuana ve kırsal kesimlerdeki sakinlerin harcanabilir geliri de 119 yuandan 14 bin 506 yuana çıktı. Bu gelişmeler Xinjiang’ın insan hakları amacını nasıl ilerlettiğinin parlak örnekleridir.